Lena Achtelik. Bird Haunts
6 listopada 2026 | godz. 18.00
Kurator: Monika Jakacka
↑ grafika: Aleksandra Grunholz
XXXV Festiwal Ars Cameralis
„Bird Haunts” to projekt artystyczno-badawczy oparty na rejestracji pejzaży dźwiękowych dawnych cmentarzy. Łączy zainteresowanie krajobrazem jako konstrukcją kulturową i perspektywę nie-ludzką w postaci akustycznego śladu przyrody. W rozważaniach gromadzi z pozoru odległe wątki dotyczące pamięci, ekologii dźwięku czy paranaukowego zjawiska EVP — Electronic Voice Phenomena.
Projekt koncentruje się na szczególnej roli, jaką odgrywają odgłosy ptaków, które w duchu ekologii akustycznej stają się elegijnym świadectwem zanikania bioróżnorodności. Sporządzone dotychczas nagrania dokumentują przede wszystkim zjawisko zmierzchowego chóru ptaków (ang. dusk chorus), przypadającego na czas przed zachodem słońca i bezpośrednio po nim. Wieczorny chór jest zazwyczaj krótszy, mniej intensywny i obejmuje mniejszą liczbę gatunków niż chór poranny. W kontekście przestrzeni cmentarza, nadchodzącego zmierzchu i przejmującej ciszy śpiew ptaków — zazwyczaj łączony z sielskim relaksem na łonie nieskażonej natury — nabiera żałobnego zabarwienia, zwiastuje katastrofę, staje się groźbą „cichej wiosny”.
Biorąc pod uwagę dłuższy horyzont czasowy, w którym nastąpiły zmiany w pejzażu dźwiękowym, spowodowane wszelkiego rodzaju antropopresją i jej skutkami, można zauważyć, że śpiew ptaków staje się coraz cichszy i mniej zróżnicowany. Dźwięki maszyn i środków transportu wykorzystujących silniki stopniowo zdominowały i zagłuszyły ewolucyjnie wypracowane dostrojenie się zwierząt do środowiska oraz ich harmonijne współbrzmienie. Poprzez przyjęcie ptasiej perspektywy, projekt eksploruje tematykę przynależności w obliczu zmian środowiska naturalnego oraz podejmuje próbę kontaktu z inną świadomością.
Nagranie, które można usłyszeć w przestrzeni galerii zostało zarejestrowane na poniemieckim cmentarzu w Sokołowsku (niem. Görbersdorf), który znajduje się na granicy lasu, u podnóża wzgórza. Gęste drzewa i krzewy poprzetykane są kilkunastoma nagrobkami i ich pozostałościami oraz zrujnowaną kaplicą cmentarną, które wyznaczają szczątkową geometrię pierwotnego założenia architektonicznego.
/ Lena Achtelik
Otwarcie instalacji dźwiękowej odbędzie się 6 listopada o godzinie 18.00 w Galerii Sztuki Współczesnej „Elektrownia” | Muzeum Saturn w Czeladzi. Wydarzenie będzie tłumaczone na polski język migowy, wstęp na otwarcie wolny. Instalacja będzie dostępna do 3 stycznia 2027 roku.
LENA ACHTELIK | kliknij, aby rozwinąć
Artystka sztuk wizualnych. Zajmuje się malarstwem, tworzy książki artystyczne i małe formy przestrzenne, sięga po nagrania terenowe. W swojej twórczości bada napięcia między racjonalnymi a irracjonalnymi obszarami wiedzy. Jest absolwentką Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, studiowała również w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Antwerpii. Stopień doktora w dziedzinie sztuki za publikację „Śmierć ćmy — Atlas” (2021) uzyskała w Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach.
Jej prace prezentowane były na wystawach w wielu galeriach i muzeach, by wymienić tylko: Zachętę Narodową Galerię Sztuki i Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Muzeum Narodowe w Gdańsku, Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK w Krakowie, Galerię Sztuki Wozownia w Toruniu, Miejską Galerię Arsenał w Poznaniu, Miejską Galerię Sztuki w Łodzi, Galerię BWA we Wrocławiu. Jest laureatką stypendium Marszałka Województwa Śląskiego oraz stypendium „Młoda Polska” 2025. Mieszka i pracuje w Katowicach.